Dziedziczenie majątku po bliskiej osobie wiąże się z licznymi formalnościami. W ostatnim czasie ustawodawca wprowadził jednak szereg zmian, które mają uprościć procedury związane ze spadkami i darowiznami. Nowe przepisy ograniczają liczbę dokumentów, skracają czas oczekiwania na zakończenie postępowań oraz przenoszą część obowiązków na notariuszy. W efekcie spadkobiercy mogą szybciej uregulować stan prawny nieruchomości i uniknąć wielu wizyt w sądach oraz urzędach.
Jedną z najważniejszych zmian są nowe zasady wpisywania spadkobierców do ksiąg wieczystych. Przepisy obowiązujące od marca bieżącego roku uprościły procedurę ujawniania nowych właścicieli nieruchomości odziedziczonych po zmarłych.
Dotychczas proces był wieloetapowy. Po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz zawiadamiał sąd, który wpisywał jedynie wzmiankę o toczącym się postępowaniu. Dopiero po złożeniu osobnego wniosku przez spadkobiercę sąd wydawał kolejne postanowienie dotyczące wpisu nowego właściciela do księgi wieczystej.
Obecnie procedura została znacznie uproszczona. Sąd rozstrzyga sprawę jednym postanowieniem, dzięki czemu formalności kończą się szybciej, a stan prawny nieruchomości zostaje sprawniej uregulowany.
Notariusz przejmie więcej obowiązków
Nowelizacja znacząco rozszerzyła kompetencje notariuszy. Do tej pory to spadkobierca musiał samodzielnie przygotować i złożyć wniosek o wpis prawa własności do księgi wieczystej.
Obecnie, na życzenie spadkobiercy notariusz może przesłać taki wniosek elektronicznie już podczas sporządzania aktu poświadczenia dziedziczenia. Oznacza to, że zainteresowany nie musi kompletować dodatkowych dokumentów ani ponownie odwiedzać sądu.
Takie rozwiązanie zmniejsza ryzyko popełnienia błędów formalnych, ponieważ dokumenty przygotowuje osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje. To z kolei powinno przyspieszyć rozpoznawanie spraw przez sądy wieczystoksięgowe.
Krótszy okres nieuregulowanego stanu prawnego
Nowe przepisy mają także ograniczyć okres, w którym nieruchomość formalnie pozostaje w niepełni uregulowanym stanie prawnym. Ma to szczególne znaczenie dla osób planujących sprzedaż odziedziczonego mieszkania, domu lub działki albo zamierzających ustanowić zabezpieczenie kredytu hipotecznego.
Dodatkowo podczas sporządzania protokołu dziedziczenia notariusz ma obowiązek ustalić, czy do spadku należą prawa związane z nieruchomościami znajdującymi się w Polsce. Dotyczy to między innymi prawa własności, użytkowania wieczystego czy spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Informacje te trafiają do protokołu już na początku postępowania, co usprawnia dalsze czynności.
Mniej formalności przy darowiznach i sprzedaży odziedziczonego majątku
Zmiany objęły również obowiązki podatkowe dotyczące spadków i darowizn. Osoby otrzymujące majątek od najbliższej rodziny nie muszą już przedstawiać zaświadczenia z urzędu skarbowego podczas sprzedaży nieruchomości lub ustanawiania na niej hipoteki.
Wcześniej dokument potwierdzający zapłatę podatku, jego brak lub przedawnienie był niezbędny przy sporządzaniu aktu notarialnego. Obecnie obowiązek ten został zniesiony wobec majątku korzystającego ze zwolnienia podatkowego.
Nie oznacza to jednak całkowitego zwolnienia z obowiązków wobec fiskusa. Aby skorzystać z preferencji, należy zgłosić nabycie majątku do urzędu skarbowego w wymaganym terminie. Przy darowiźnie jest to sześć miesięcy od jej otrzymania, natomiast przy spadku termin liczony jest od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku.
Uproszczone rozliczenia podatkowe
Nowelizacja zmieniła również zasady opodatkowania prywatnie ustanawianych rent oraz innych świadczeń. Zamiast składania wielu deklaracji podatkowych możliwe będzie jedno rozliczenie obejmujące całe zobowiązanie.
Przepisy precyzują także moment powstania obowiązku podatkowego. Co do zasady będzie on powstawał już w chwili ustanowienia prawa do świadczenia, jeśli możliwe jest określenie jego wartości. Jeżeli nie jest to możliwe, obowiązek podatkowy pojawi się wraz z wypłatą kolejnych świadczeń.
Wprowadzone rozwiązania wpisują się w szerszy proces cyfryzacji i upraszczania procedur administracyjnych. Większą rolę odgrywają notariusze, liczba wymaganych dokumentów została ograniczona, a część obowiązków podatkowych uproszczono lub całkowicie zniesiono. Dla spadkobierców i osób otrzymujących darowizny oznacza to przede wszystkim mniej formalności, krótszy czas oczekiwania na zakończenie spraw oraz większą pewność obrotu nieruchomościami.
